Ovaj prilog dio je Fokalizatorovog projekta koji je podržalo Ministarstvo kulture i medija sredstvima iz Fonda za podsticanje pluralizma i raznovrsnosti medija

PODGORICA – Uzbudljivim, provokativnim i analitičkim panelom pod nazivom „Perom na desnicu“, u prostoru podgoričkog Book Caffea, zatvoreno je četvrto izdanje festivala savremene književnosti „Bookiranje“. Na tribini koja je otvorila ključna pitanja naše savremenosti, od odnosa snaga ljevice i desnice, preko uspona autoritarizma i ksenofobije, do uloge slobodnih medija i dometa intelektualnog angažmana u tranzicionim društvima, govorili su istoričar i publicista iz Bosne i Hercegovine Dragan Markovina, glavni i odgovorni urednik beogradskog lista ,,Danas“ Dragoljub Petrović, te crnogorski pisac i kolumnista Andrej Nikolaidis, a razgovor je moderirao Marko Spaić. Veče je zaokruženo obraćanjem direktora festivala i glavnog urednika izdavačke kuće Fokalizator – prof. dr Vladimira Vojinovića, koji se zahvalio publici, timu i učesnicima na izuzetnoj energiji i uspješnoj realizaciji četvrtog programa „Bookiranja“.

Publici se najprije obratio Dragan Markovina, koji je istakao da se prostor nekadašnjeg jugoslovenskog društva već tri decenije nalazi pod dominantnim uticajem desničarskog i fašističkog narativa. Govoreći o dometima pisanja i iluziji da samostalni intelektualni rad može promijeniti političku realnost, Markovina je bio izuzetno direktan.

– Perom se ne može postići ništa. Perom se može postići to da te ljudi koji slično misle i slušaju tapšu po ramenu, da kažu: „Super, nisam sam, ima ovakvih ljudi koji misle kao ja“, pa da se oni malo lakše osjećaju, i možeš postići da budeš meta hejtera i desničara. Ništa više od toga ne možeš postići. Možeš eventualno od toga živjeti i osigurati egzistenciju kod fabričke publike. Sve drugo se postiže političkom organizacijom i političkim angažmanom, nikako drugačije – ispričao je Markovina.

Markovina je rekao da je na ovim prostorima normirano i prihvaćeno sve ono najgore – od genocida, etničkih čišćenja i logora do rušenja gradova.

– Ideologija krvi i tla porazila je ideju o zajedničkom životu, uspostavljajući imperativ da određeni prostor mora pripadati isključivo jednoj etničkoj grupi – rekao je on.

Pisac i kolumnista Andrej Nikolaidis je, u svom stilu, pesimistički odbacio humanističke paradigme u koje je njegova generacija vjerovala. Kako je kazao, živimo u vremenu u kojem saopštavanje istine više nema nikakav ljekoviti ni reformatorski efekat na društvo.

– Svi smo mi odrasli vjerujući da je važno saopštiti istinu, gledali smo silne holivudske filmove u kojima reporter ili pobunjeni policajac ustaje protiv sistema, saopšti istinu i onda se sistem iz korijena promijeni. Međutim, istina više nema efekat lijeka, niko ne daje pet para za nju. Mi sad imamo posla sa multimilijarderima i političkim strukturama koje ne samo da ne mare za humanističke vrijednosti, nego se otvoreno sprdaju s njima – rekao je on.

Osvrćući se na situaciju u Crnoj Gori, Nikolaidis je istakao da identitetske podjele same po sebi nisu loše, niti je rješenje u nasilnom stvaranju homogenog narativa u kojem svi misle isto, jer je takva ideja u svojoj osnovi protofašistička.

– Demokratija i postoji zato što ne mislimo svi isto – ocijenio je Nikolaidis.

Upozorio je i da Crna Gora sve karte stavlja na ulazak u Evropsku uniju, doživljavajući EU na način na koji je doživljavan pad Sovjetskog Saveza – kao „kraj istorije“ i čarobni štapić koji će riješiti sve probleme, što je opasna iluzija jer će svi sadašnji konflikti ostati prisutni i nakon eventualnog učlanjenja.

Glavni i odgovorni urednik beogradskog lista „Danas“ Dragoljub Petrović prenio je autentično iskustvo rada u medijskom prostoru Srbije, gdje su mediji pod kontrolom vlasti postali glavno oružje u političkoj borbi i širenju desničarske radikalizacije. Petrović je ukazao na apsurd u kojem vlast deklarativno tvrdi da gradi evropsku Srbiju, dok istovremeno preko režimskih medija sprovodi najbrutalniju nacionalističku propagandu. List ,,Danas“, kao jedan od rijetkih građanskih i lijevo orijentisanih dnevnika, u takvom je ambijentu izložen konstantnim pritiscima, prijetnjama i etiketiranju.

– Kod nas imate vlast koja hoće da napravi normalnu i pristojnu Srbiju, ali to radi uz najnenormalnije i najnepristojnije medije. Kad čitate glavne medije pod kontrolom vlasti, oni Hrvate nazivaju ustašama, Albance Šiptarima, Bošnjaci su za njih Srbi, a Crnogorci su milogorci. Tu nema više ni osnovnog respekta, nego a priori vrijeđanje. Mi u listu „Danas“ naprosto perom idemo na desnicu, što je jedan jalov posao ako hoćete da nemate težak život i frustracije. Imali smo prijetnju izraženu u pismu da su se pojavili mladi desničari koji će doći u našu redakciju i napraviti „Šarli Ebdo“, pa smo mjesec i po dana ispred redakcije imali policijsku patrolu. Kad god pišemo o Ratku Mladiću ili rusko-ukrajinskom ratu, prostor se zagrijava i dobijamo prijetnje na ulici i društvenim mrežama – objasnio je on.

Petrović se dotakao i uloge Srpske pravoslavne crkve (SPC), ističući da je devedesetih godina došlo do pojave agresivne struje koja se pod religijskim simbolima i krstovima poziva na srpstvo, što zvanične crkvene strukture snažno podržavaju. Kroz prepoznatljiv satirični ton, Petrović je objasnio da su satira i duhovitost često jedini način da se sačuva mentalno zdravlje u društvu u kojem provladini urednici u živom programu plaču nad sudbinom osuđenih ratnih zločinaca.