Odlomak iz romana ,,Lavirinti Mandre“
Na obali ih je tog jutra, nasmijan, u stavu mirno, čekao službenik sa bijelim fesom na glavi, u kafenom mantilu britanskih oficira na čijem je reveru bila zakačen veliki bedž u bijelom sa crvenim krstom i zelenim polumjesecom. Uz njega je stajao hamal da preuzme putničke torbe. Krenuli su popločanom stazom nad pješčanim žalom do omanje kancelarije nad kojom je žmirkala reklama LOJD. Upoznali su vlasnika agencije, Ljoradin mu bješe ime. On reče službeniku da im uzme dokumenta i do podna pripremi nova, a putnike pozva da se okrijepe u malenom hotelu pokraj agencije. Da ih ugosti kako i zaslužuju, tako je rekao. Kad sjedoše za sto, Ljoradin pruži dlan u koga mu Ercole spusti novčanu nadoknadu. Ovaj hitro sabi novac u unutrašnji džep kaputa. Dobro došli, rekao je na albanskom jeziku – Dafina Montiljo je to prevela. Ćutali su, stisnuti jedni uz druge kao uplašeni krivci, čekajući posluženje. Ljoradin ih je zasmijavao lokalnim dogodovštinama. Nakon ručka povede se laki razgovor, boca ispijenog kjantia im vrati raspoloženje. Uto u blagovaonicu uđe službenik (suton je lijegao nad zalivom), šapnu nešto svom šefu koji hitro ustade i pozva djevojku da pođe sa njim. Trojici Italijana reče da ostanu za stolom; na njihovim licima procvjeta nedoumica.
U agenciji Ljoradin sjede za kancelarijski sto, otvori ladicu, pruži joj putovnicu i prijemni karton za utovar na brod. Zamoli djevojku da sjedne prekoputa. Dafina Montiljo otvori pasoš, ovlaš pogleda podatke i svoju fotografiju: prepozna svoj lik iz gimnazijskih dana. Ljoradin se na silu osmjehnu gledajući je očima lisice. Progovori kao da čita referat:
– Është shfaqur një problem i madh, zonjushë. Përmes telegrafit morëm një paralajmërim nga Shkodra: tre burrat që janë me ju janë dezertorë italianë. Agjencia ime duhet të ndjekë rregullat e përcaktuara ngamarrëveshja sekrete midis qeverisë britanike dhe gjermane: përndryshe këto janë lëshime jashtë politikës së Wehrmacht-it dhe zbatohen vetëm për anëtarët refugjatë të popullit tuaj në raste të veçanta. Duhet i atribuohet edhe vullnetit të mirë që Balli Kombëtar I Shqipërisë tregon ndaj hebrenjve. Burrat që janë me ju nuk janë hebrenj. Më duhet i çoj në komandën e kasabës. Do të përpiqem, sa më shumë që të jetë e mundur, ju ndihmoj, por ju duhet të kuptoni: problemi është delikat. Nëse gjej një zgjidhje, do të jetë një zgjidhje e paligjshme… Ju keni marrë një vizë daljeje dhe do të akomodoheni në një dhomëhoteli deri në mbërritjen e anijes britanike. Deri atëherë, përpiquni të mos dilni jashtë oborrit. Unë do të mendoj për ju dhe të fejuarin tuaj, kështu që – në dashtë Zoti, dotë ndjek shenjën e Të Plotfuqishmit. (Pojavio se veliki problem, gospođice, dobili smo putem telegrafa upozorenje iz Skadra: trojica muškaraca koji su sa vama italijanski su dezerteri. Moja agencija mora da slijedi pravila koja su propisana tajnim dogovorom britanske i njemačke vlade: to su inače ustupci mimo politike Vermahta, i odnose se samo za izbjegle pripadnike vašeg naroda u posebnim prilikama. Treba, takođe, to pripisati i dobroj volji koju Nacionalni front Albanije pokazuje prema Jevrejima. Muškarci koji su sa vama nisu Jevreji. Moram ih privesti u komandu kasabe. Trudiću se, koliko je moguće, da vam pomognem, ali, morate razumjeti: problem je delikatan. Ako nađem rješenje, biće ono ilegalno… Vi ste dobili izlaznu vizu i bićete smješteni u sobi hotela do pojave britanske lađe. Do tada, nastojte da ne izlazite izvan dvorišta. Misliću na vas i vašeg vjerenika, pa – ako bog bude dao, slijediću znak Svevišnjeg).
U glavi djevojke bljesnu munja sumnje, jurnu joj krv u obraze, u grudima osjeti žestok bol, kratak dah i gušenje, šum u ušima, trnce i slabost u rukama. Naglo ustade i odgurnu stolicu, otetura do fotelje kraj prozora i pade u nju kao truplo. Unezvereno pogleda u čovjeka. Sve je gotovo, svemu je kraj, odjekivalo je u talasima oko nje nešto nalik vrisku. Ljoradin klimnu glavom i službenik izađe. Vani je u stavu mirno već stajao balistički narednik sa četiri vojnika s puškama na gotovs. Uletješe do Ercola i njegova dva druga, ču se kratka prepirka na italijanskom, prijeteći glas narednika na albanskom. Italijane svezane izvedoše napolje. Nestadoše u mraku. Ljoradin mirna koraka, kao da će u šetnju, prođe kraj nesretnice i krenu za njima.
Ovlada njome iz potaje tuga, čelična samoća žene koja, sišavši iz voza na neku pokrajnu stanicu, u mraku perona ne zna kamo dalje. Obamrla u fotelji Dafina Montiljo nije više nikad vidjela svoju prvu ljubav. Novi susret dva nesretna bića nije dozvolio Ljoradinov bog. Razumije se – ni bog oca njenog. Moguće je, pak, da sva tri boga najedno ljudima pokažu put, ali slijepcima ostaje volja da sami biraju dalje putovanje drumovima.
