Foto: Milutin Marković

Ovaj prilog dio je Fokalizatorovog projekta koji je podržalo Ministarstvo kulture i medija sredstvima iz Fonda za podsticanje pluralizma i raznovrsnosti medija

PODGORICA – Crnogorski producent, univerzitetski profesor i bivši ministar kulture Crne Gore Janko Ljumović učestvovao je na panelu ,,Crnogorska država i kultura od obnove nezavisnosti do danas“, koji je Fokalizator organizovao u sklopu programa proslave dvije decenije od obnove crnogorske nezavisnosti, a njegovo saopštenje ticalo se teme teksa koji je objavljen u specijalnom izdanju časopisa Fokalizator.

Osim Ljumovića, u panelu su učestvovali Ranko Krivokapić, Dragutin Papović, Dragana Erjavšek, Ljiljana Karadžić i Miloš Vukanović, a razgovor je moderirao glavni i odgovorni urednik Fokalizatora Vladimir Vojinović.

Ljumović je istakao da je 20 godina za kulturu jako malo.

– Sve ono što jeste pozorište i drama od 2006. godine, to je i te kako veza sa crnogorskom dramaturgijom i svim onim pitanjima repertoara koja su pokrenuta i ranije, od devedesetih godina. Već smo pomenuli dramski tekst ,,Princeza Ksenija od Crne Gore“ Radmile Vojvodić, koja je zapravo započela dramski tranzit i ono što je jako zanimljivo –  pokrenut je i metaistorijski dramski pejzaž. On je vrlo rodno centriran, ili decentriran, i on je zapravo pisan iz ženske perspektive. To je dramski tekst ,,Šćeri moja“ Maje Todorović iz 2016. godine i tekst ,,Jelena Savojska“ Marije Sarap iz 2024. godine – kazao je Ljumović.

On je rekao da često zaboravljamo da je te 1994. godine ,,Princeza Ksenija od Crne Gore“ nastala u zgradi Zetskog doma, koji u tom trenutku nije bio institucija.


– Da bi sljedeće godine postao ustanova. Važno je istaći i obnovu Crnogorskog narodnog pozorišta 1997. godine koja je pokrenula uvođenje visokih umjetničkih standarda u pozorišni život Crne Gore, koji je dugo vremena bio poluprofesionalan  i imao sjajne pojedince, entuzijaste koji su u tom periodu socijalizma, ali i ranije, bili velika imena pozorišta. U godini kada pada Berlinski zid, Crna Gora ima jedno pozorište koje te godine zahvata požar – to je CNP, ima jedno Dječje pozorište, jedno nezavisno alternativno pozorište, ima tek treće izdanje festivala Grad teatar, ima Festival jugoslovenskog alternativnog teatra koji brzo nestaje jer sama država nestaje. Iz jednog jako malog sistema danas, 20 godina nakon obnove nezavisnosti, imamo sistem koji je značajno unaprijeđen. Ako želim da istaknem dobar rezultat u drami i pozorištu u ovih 20 godina, to je da je stasala jedna nova generacija. Moram istaći i značaj Fakulteta dramskih umjetnosti na Cetinju koji je pokrenut 1994/1995. godine… Mi danas nakon 20 godina i svih elemenata koje sam kratko mapirao možemo govoriti o jednom profesionalnom sistemu koji počiva na dramskom pluralizmu, na mnoštvu različitih pozorišnih identiteta i repertoarskih politika – kazao je Ljumović.

On je govorio i o posebnosti Crne Gore u pozorišnom smislu.


– Od sedam vladara naše važne dinastije Petrović Njegoš, njih pet su dramski junaci, dramski likovi – pa ne samo oni kao vladari, nego i njihove ćerke. To je potreba zajednice da se sjeća i da kroz istorijske teme govori o nama danas. Svaka istorijska priča u pozorištu i drami je priča o nama i našem vremenu, a pored tog okvira istorijskog pamćenja i kulturnog identiteta, važan dio repertoara je i širi društveni kontekst, tranzicija, mali čovjek, obični ljudi i u tom dijelu pozorište odgovara potrebama zajednice – rekao je on, podsjetivši u tom kontekstu na poznatu dramu ,,Otpad“ Ljubomira Đurkovića.

– Đurković je piše 1999. kada se dešava NATO bombardovanje i podnaslov te drame je ,,Otadžbinske trice i kučine“. To je bila angažovana drama. I mi danas imamo kontekst otadžbinskih trica i kučina koji su svi neemancipatorski projekti ili te silne gusle i diple, kako je jednom Borka Pavićević napisala u svojoj kolumni – kazao je on.